Berlín – Nýjasta skýrsla Alþjóðaveðurfræðistofnunarinnar (WMO) er skýr viðvörun: Loftslag jarðar er úr skorðum. Sérfræðingar vara nú við nýrri, metsláandi hitabylgju sem muni kosta bæði milljónir evra og mannslíf. Loftslagskreppan er ekki framtíðarsviðmynd heldur núverandi veruleiki. Hún hefur áhrif á okkur öll – samt fer umfjöllun um hana sífellt minnkandi.
Síðan 2021 hafa fjölmiðlar um allan heim dregið úr umfjöllun um loftslagsmál um 38 prósent, samkvæmt Media and Climate Change Observatory við Háskólann í Colorado, sem greinir alþjóðlega loftslagsumfjöllun í nær 60 löndum. Hin virta Reuters-stofnun við Háskólann í Oxford lagði niður netverk sitt, Oxford Climate Journalism Network, árið 2025.
Í Bretlandi eru fyrst og fremst fjárhagslegar ástæður nefndar, en í Bandaríkjunum er það einkum pólitísk áhrif ríkisstjórnar Trumps sem skýra þróunina. Sú stjórn hefur að mestu leyti dregið í efa loftslagskreppuna og sýnt litla samúð með umfjöllun um hana.
Loftslagsmál eru óþægileg – en hvers vegna?
Kannski vegna þess að vandinn er annars vegar afar flókinn, en hins vegar virðist lausnin nær alltaf felast í því að breyta eigin lífsstíl. Verkefnið Klimafakten.de, með aðsetur í Berlín, hefur reynt að svara spurningunni um hvernig eigi að tala um loftslagsmál á réttan og árangursríkan hátt í sérstöku handriti og hlaðvarpi.
Svo hvernig tölum við um loftslagið „á réttan hátt“?
Greinin bendir meðal annars á að betra sé að „hljóma eins jákvætt og mögulegt er fremur en að ávíta“. Klimafakten.de tekur fram að þeir sem miðla loftslagsvernd með ásökunum og skömm nái litlum árangri.
Hvernig við tökumst á við ótta við breytingar gegnir einnig lykilhlutverki í árangursríkri loftslagssamskiptum. „Fyrir flest fólk eru þær breytingar (sem þarf til að bregðast við loftslagsvánni á viðeigandi hátt) auðveldari ef það upplifir sig sem virka þátttakendur fremur en óvirka þolendur. Það þarf að vera ljóst að hver og einn geti sjálfur haft áhrif á framtíðina með virkri þátttöku,“ segir á Klimafakten.de.
Einnig er mikilvægt að hafa í huga að staðreyndir einar og sér duga ekki til árangursríkrar loftslagsumfjöllunar. Höfundarnir benda á að jafn mikilvægt sé að höfða til tilfinninga almennings. „Tilfinningar eru oft vanmetnar í samskiptum, og það getur haft hörmulegar afleiðingar. Sá sem dregur loftslagskreppuna saman í gríðarlega, nær óumflýjanlega hamfarasögu og kyndir undir ótta, verður að búast við andstöðu og höfnun.“
Að bjóða upp á lausnir í stað þess að sá ótta – það er vandasamt verkefni, sérstaklega í ljósi nýjustu loftslagsskýrslna.